Openbaarheid van bestuur: omvangrijker dan u denkt !

shutterstock_744158275

Waar gaat het over?

Het raadplegen van bestuursdocumenten is een grondwettelijk recht. Dit recht werd geopend door de wet van 11 april 1994 betreffende de principiële openbaarheid van bestuur die een grotere transparantie van de werking van de administratieve overheid beoogt.

Wanneer de administratie de burger dit recht ontzegt, kan die laatste een beroep doen op de Commissie voor de toegang tot bestuursdocumenten die zijn aanvraag zal behandelen. De Commissie verstrekt dan advies.

Een bestuursdocument is “alle informatie, in welke vorm ook, waarover een administratieve overheid beschikt“. Het begrip  administratieve overheid is niet omschreven door de wetgever en de inhoud ervan hangt af van geval tot geval. De Commissie hanteert echter een ruim toepassingsgebied (bv. een Genootschap van Notarissen of de Orde der Dierenartsen). Bovendien is het niet vereist dat een bestuursdocument tot stand is gebracht door diegene die het document in zijn bezit heeft.

De toegang tot bestuursdocumenten kan slechts worden geweigerd wanneer één of meer uitzonderingsgronden van de wet van 11 april 1994 kunnen of moeten worden ingeroepen , en de inroeping ervan in concreto en op pertinente wijze kan worden gemotiveerd.

De uitzonderingsgronden moeten beperkend geïnterpreteerd worden

Een recent advies van 29 april 2019 van de Commissie met betrekking tot het verkrijgen van toegang tot een juridische nota (2019-39) herinnert ons eraan dat een uitzondering beperkend wordt geïnterpreteerd.

Deze zaak betrof een verzoek van de heer X aan de FOD Financiën om inzage te krijgen in het verslag van de juridische dienst van de FOD Financiën dat een antwoord vormde op vragen over de concrete invulling van de artikelen van het koninklijk besluit van 24 januari 1969 betreffende de schadevergoeding, ten gunste van de personeelsleden van de overheidssector, voor arbeidsongevallen en voor ongevallen op de weg naar en van het werk in de persoonlijke context van de aanvrager.

De Commissie stelde vast dat de FOD Financiën de aanvraag heeft afgewezen omdat de aanvrager vermoedelijk geen “belang” had. Op grond van artikel 4 van de wet van 11 april 1994 is echter geen belang vereist voor de toegang tot bestuursdocumenten. Hierop wordt slechts één uitzondering gemaakt, namelijk voor documenten van persoonlijke aard.

Een document van persoonlijke aard is een “bestuursdocument dat een beoordeling of een waardeoordeel bevat van een met naam genoemd of gemakkelijk identificeerbaar natuurlijk persoon of de beschrijving van een gedrag waarvan het ruchtbaar maken aan die persoon kennelijk nadeel kan berokkenen.” Volgens de Commissie kan de informatie in het verslag niet gekwalificeerd worden als een document van persoonlijke aard, aangezien in het verslag enkel een interpretatie wordt gegeven over een reglementaire tekst en over de toepassing ervan op individuele gevallen. Er diende derhalve door de aanvrager geen belang te worden aangetoond.

De Commissie voegde daaraan toe dat, mocht evenwel blijken dat er toch een waardeoordeel over de aanvrager werd uitgedrukt of een gedragsbeschrijving werd opgenomen in het verslag, de aanvrager ook in dat geval  blijk gaf van het vereiste belang tot informatie die kan worden gekwalificeerd als een document van persoonlijke aard dat op hemzelf betrekking heeft.

Met andere woorden, volgens de Commissie kon de FOD Financiën de afwezigheid van een belang niet inroepen, hetzij omdat er geen document van persoonlijke aard in het verslag aanwezig was, hetzij omdat voor zover er een document van persoonlijke aard in het verslag aanwezig was, de aanvrager werd geacht het vereiste belang te hebben.

Bovendien heeft de Commissie nogmaals gesteld dat het feit dat een gerechtelijke procedure aanhangig was geen uitzonderingsgrond uitmaakt die de wetgever in de wet van 11 april 1994 heeft ingeschreven als juridische grondslag voor de weigering van de toegang tot bestuursdocumenten.

Wat onthouden we hiervan?

Er vallen meer administratieve overheden en bestuursdocumenten onder dit recht dan u zou vermoeden.

Het loont dan ook de moeite om dit in gedachten te houden wanneer  u in bepaalde gevallen meer informatie nodig hebt.

De adviezen van de Commissie zijn beschikbaar op haar website

https://www.ibz.rrn.fgov.be/nl/commissies/openbaarheid-van-bestuur